Rehber
Bildirim maddeleri ve ulaşmış sayılma
Kısaca
Bildirim maddesi, sözleşme kapsamındaki resmî yazışmaların kime, hangi adrese, hangi kanaldan gönderileceğini ve bildirimin ne zaman ulaşmış sayılacağını düzenler. Maddeye uymayan bir fesih veya yenilememe bildirimi, karşı taraf okumuş olsa bile geçersiz sayılabilir; kanalı ve süreyi aynen izleyin. Sözleşme sustuğunda ülkeye göre değişen varsayılan kurallar devreye girer; bu yüzden gönderim kanıtını saklayın ve son tarihe pay bırakın.
Yazan: Pactinel editorial team22 Ekim 2026 tarihinde gözden geçirildi6 dk okuma
Bir bakışta
| Unsur | Kontrol edilecek | Sık görülen hata |
|---|---|---|
| Muhatap | Unvanıyla birlikte belirtilen kişi veya birim | Hukuki bildirim muhatabı yerine müşteri temsilcisine göndermek |
| Adres | Tescilli merkez veya adı geçen bildirim adresi, varsa e-posta | Taşınma veya birleşmeden sonra eski adresi kullanmak |
| Kanal | Kurye, taahhütlü posta, elden teslim, e-posta, noter, KEP, portal | Yalnızca kurye kabul edilirken e-posta göndermek |
| Süre | Gönderme veya ulaşma son günü; takvim veya iş günü | Yanlış günden saymak |
| Ulaşmış sayılma | Bildirimin ne zaman ulaşmış sayılacağı | Teslimi ulaşma saymak |
| Şekil | Yazılı olma, imza, dil, ekler | İmzasız bildirim veya avukata kopyanın eksikliği |
| İspat | Kurye makbuzu, takip kaydı, e-posta kaydı, KEP delili | Gönderimi gösteren kanıtın olmaması |
Bildirim maddesi ne yapar?
Sözleşmeler önemli anlarda resmî bildirime dayanır: yenilememe, fesih, temerrüt, fiyat değişikliği, talep, mücbir sebep ve adres değişikliği. Bildirim maddesi bu anları denetlenebilir olgulara çevirir. Madde, fesih bildiriminin tedarikçinin tescilli merkezine kuryeyle teslim edilmesini istiyorsa, ne kadar açık olursa olsun bir e-posta geçerli sayılmayabilir. Birçok ülkede mahkemeler, maddenin bildirimin "ancak" belirli bir yolla yapılması halinde geçerli olacağını söylediği durumlarda bu şekil şartlarını uygular; süre kısıtlıysa daha da sıkı davranır.
Eksiksiz bir madde sekiz konuyu kapsar:
- Kimin bildirim yapabileceği ve hangi biçimde (yazılı, yetkili kişice imzalı).
- Muhatap. Adı geçen bir görev veya birim, ikinci bir adrese kopya ile.
- Adres ve e-posta. Her tarafın bilgileri ve bunların nasıl güncelleneceği.
- Geçerli kanallar. Kurye, taahhütlü posta, elden teslim, e-posta, noter, KEP, portal.
- Ulaşmış sayılma. Bildirimin ne zaman ulaşmış kabul edileceği.
- Dil. Çoğunlukla sözleşmenin dili.
- İş günü. Madde iş günü sayıyorsa hangi takvimin uygulanacağı.
- Bilgi değişiklikleri. Değişiklik bildirimi ulaştığında geçerli olur; bilgilerinizi güncel tutun.
Ulaşmış sayılma
Ulaşmış sayılma, sözleşmenin bildirimi alıcı okusa da okumasa da belirli bir anda ulaşmış kabul etmesidir. Aşağıdaki ifadeler örnektir, öneri değildir:
| Kanal | Örnek ulaşmış sayılma kuralı |
|---|---|
| Elden teslim | Adrese teslim edildiği anda |
| Kurye | Kuryenin teslim edildi diye kaydettiği anda |
| Taahhütlü posta | Postaya verilmesinden sonraki üçüncü iş günü |
| E-posta | Gönderildiği anda; otomatik geri dönüş gelmezse. Yerel saatle 17:00'den sonra veya iş günü dışında gönderilmişse bir sonraki iş günü |
Neden önemli? Maddeye göre taahhütlü posta, postaya verildikten üç iş günü sonra ulaşmış sayılıyorsa, 2 Ekim'e kadar ulaşması gereken bir yenilememe bildirimini 30 Eylül'de postaya vermek geç kalmaktır. Aynı bildirim, 1 Ekim'de teslimi doğrulanan bir kuryeyle süresinde olabilir. Madde süreyi "ulaşma" ile sayıyorsa, mektubu postaneye verdiğiniz günden değil, ulaşmış sayılma kuralından geriye doğru hesaplayın.
Sözleşme sustuğunda varsayılan kurallar
Madde yoksa veya bir noktaya değinmiyorsa boşluğu uygulanacak hukuk doldurur. Varsayılanlar tek biçimli değildir ve çoğu zaman açık bir maddeye göre gönderen için daha elverişsizdir. Bu tablo genel bilgidir, hukuki tavsiye değildir.
| Ülke | Varsayılan kural (özet) |
|---|---|
| Türkiye | Tacirler arasında karşı tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarlar, aşağıda anılan açıklamaya göre, Türk Ticaret Kanunu 18/3 uyarınca noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta (KEP) ile yapılır. Diğer bildirimler sözleşmeye ve Borçlar Kanunu'nun genel kurallarına tabidir. Tüketici ve tacir olmayan taraflarla ilişkilerde bu özel yollar zorunlu değildir, ancak ispat açısından yazılı ve izlenebilir bir yol seçilmelidir |
| ABD | UCC 1-202 uyarınca bir kişi, olağan akışta diğerini bilgilendirmek için makul adımlar atarak bildirim yapmış olur; karşı taraf hiç öğrenmese de. Bildirim, kişinin dikkatine geldiğinde veya sözleşmenin yapıldığı iş yerine ya da belirlenen başka bir yere makul bir biçimde teslim edildiğinde alınmış olur. UCC 2-309(3), belirli süresi olmayan ve art arda ifa içeren bir sözleşmenin sona erdirilmesinden önce karşı tarafın gerçekten alacağı makul bir bildirim yapılmasını ister. Eyalet düzenlemeleri ve satım dışı sözleşmeler farklılaşır |
| İngiltere ve Galler | Sözleşme bildiriminin nasıl tebliğ edileceğini belirleyen genel bir kanun yoktur; sözleşme ve genel ilkeler geçerlidir. 1925 tarihli Law of Property Act 196. madde, o Kanun kapsamındaki bildirimler ile mülkiyete ilişkin belgelerin öngördüğü bildirimler için (sözleşme aksini göstermedikçe) hizmet kuralları sağlar: bilinen son adrese bırakmak veya taahhütlü posta; olağan akışta teslim edileceği anda tebliğ edilmiş sayılır. Olağan ticari sözleşmeler çoğunlukla kendi kurallarını yazar |
| Almanya | Bir kişiye yokluğunda yöneltilen irade beyanı, ona ulaştığı anda geçerli olur (BGB 130. madde, 1. fıkra); öncesinde veya aynı anda bir geri alma beyanı ulaşırsa geçerli olmaz. Sözleşme yazılı şekil veya taahhütlü posta gibi şekil şartları koyabilir |
Her ülke için iki sonuç çıkar. Birincisi, varsayılandan daha açık bir madde hemen her durumda üstün gelir; bu yüzden kendi kuralınızı yazın. İkincisi, gönderim kanıtı ile teslim kanıtı farklı şeylerdir ve ikisine de ihtiyaç duyabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Alışkanlıkla e-posta kullanmak. Ekipler her şeyi e-postayla gönderir; oysa fesih veya yenilememe bildirimi, maddenin kurye ya da taahhütlü posta isteyebileceği tam olarak o andır.
- Yanlış veya eski adres. Birleşme veya taşınma sonrası sözleşmedeki adres artık takip edilmiyor olabilir. Dosyada adres değişikliği bildirimi arayın.
- Eksik kopya. Bazı maddeler dış hukuk danışmanına kopya ister; kopya gönderilmeden bildirim geçerli olmaz.
- Yanlış imza yetkilisi. Madde, yönetici imzalı bildirim isteyebilir.
- Günleri yanlış saymak. İş günleri, alıcı ülkenin resmî tatilleri ve hafta sonları ulaşmış sayılmayı kaydırır.
- Zeyilnameleri göz ardı etmek. Bir zeyilname veya sipariş formu asıl bildirim adresini değiştirmiş olabilir. Belge setindeki geçerli koşullar belirleyicidir.
- Kanıt tutmamak. Kurye makbuzunu, takip sayfasını, başlık bilgili gönderilmiş e-postayı ve imzalı mektubu tek yerde saklayın.
Pratik bir rutin
- Sözleşmeyi sisteme alırken bildirim maddesini çıkarın: muhatap, adres, kanallar, ulaşmış sayılma, kopyalar.
- Bir ihbar süresi hesaplandığında kanalı maddeden seçin ve gönderme son gününü ulaşmış sayılma kuralından hesaplayın.
- Mektubu erken hazırlayın, yetkili imzacıya imzalatın ve varsa ekleri iliştirin.
- Gerekli kanaldan gönderin; maliyeti düşükse nezaket kopyası olarak ikinci bir kanaldan da iletin. Nezaket kopyası resmî bildirimin yerini asla tutmaz.
- Gönderim ve teslim kanıtını sözleşme kaydına kaydedin.
- Aldığınız adres değişikliği bildirimlerini kaydedin ve sözleşmenin bildirim bilgilerini güncelleyin.
Daha iyi bir bildirim maddesi yazmak
Hâlâ pazarlık edebiliyorsanız şunları isteyin: olağan bildirimler için e-postanın geçerli kanal olması, fesih ve yenilememe için kurye artı e-posta, her kanal için açık bir ulaşmış sayılma kuralı, kopya adresiyle birlikte adı geçen bir bildirim muhatabı, bilgileri bildirimle güncelleme konusunda karşılıklı hak ve taraf size haber vermeden taşınsa bile son bildirilen adrese gönderilen bildirimlerin geçerli sayılması.
Pratik kontrol listesi
Bildirim göndermeden önce şunları doğrulayın: maddede yazan adres ve alıcı doğru mu, yöntem sözleşmeye uygun mu, süre hangi günden başlıyor ve bildirimin ulaştığı kabul edilen gün hangisi? Gönderimden sonra kanıtı saklayın: gönderi makbuzu, teslim kaydı, e-posta başlığı ve gönderilen metnin tam kopyası. Son tarihe yakın bildirimlerde tek bir yönteme güvenmeyin; sözleşmenin izin verdiği ikinci bir yöntemle de gönderin. Karşı taraftan gelen bildirimler için de aynı kayıt düzenini uygulayın ve kimin hangi adrese baktığını belirleyin; böylece size ulaşan bir bildirim fark edilmeden kalmaz.
Pactinel nasıl yardımcı olur?
Pactinel bildirim maddesini (kanallar, adres, muhatap ve ulaşmış sayılma kuralı) okur, planlanan bir bildirim maddenin kabul etmediği bir kanal kullanıyorsa uyarır, incelemeniz için mektubu taslak olarak hazırlar ve gönderim kanıtını sözleşme kaydında saklar. Görev sahipleri ve onaylayıcılar için ücretli kullanıcı lisansı gerekmez. Ücretsiz plana göz atın. Pactinel taslak hazırlar ve hesaplar; hukuki tavsiye vermez, bu yüzden her bildirimi göndermeden önce doğrulayın.
Sık sorulan sorular
Bildirim maddesi nedir?
Bildirim (ihbar/ihtar) maddesi, tarafların sözleşme kapsamındaki resmî bildirimleri hangi biçimde yapacağını belirler. Genellikle muhatabı, adresi, e-posta adresini, geçerli kanalları, gerekli kopyaları ve bildirimin ne zaman ulaşmış sayılacağını içerir.
Ulaşmış sayılma (deemed receipt) nedir?
Sözleşmenin bildirimi belirli bir anda ulaşmış saymasıdır; örneğin postaya verildikten iki iş günü sonra veya e-postanın gönderildiği anda; alıcı okumuş olsa da olmasa da. Böylece alıcının bildirimi gerçekten ne zaman gördüğü tartışması ortadan kalkar.
Sözleşmeyi feshetmek için e-posta yeterli midir?
Ancak bildirim maddesi e-postaya izin veriyorsa veya sözleşme sessizse ve uygulanan hukuk e-postayı kabul ediyorsa. Birçok madde kurye veya taahhütlü postayı sayar, e-postayı yalnızca olağan yazışmalar için anar. Fesih veya yenilememe bildiriminde e-postaya güvenmeden önce maddeyi kontrol edin.
Sözleşmede bildirim maddesi yoksa ne olur?
O zaman uygulanacak hukukun varsayılan kuralları devreye girer. ABD'de UCC 1-202, satım ve ilgili sözleşmelerde bildirimi yapma ile almayı birbirinden ayırır. Almanya'da yokluğundaki kişiye yöneltilen irade beyanı, ona ulaştığı anda geçerli olur. Türkiye'de tacirler arasında temerrüt, fesih ve dönme bildirimleri için TTK 18/3 özel yollar öngörür. Varsayılan kurallar açık bir maddeden daha az öngörülebilirdir; bu yüzden sözleşmeye bir madde ekleyin.
Bu hukuki tavsiye midir?
Hayır. Bu rehber, yaygın yazım şekilleri ve varsayılan kurallar hakkında genel bilgidir. Kurallar ülkeye, sözleşme türüne ve uygulanacak hukuka göre değişir; belirli bir bildirim için güncel metni doğrulayın veya bir avukata danışın.
Kaynaklar
- UCC section 1-202, Notice; Knowledge (Cornell Legal Information Institute) · erişim: 22 Ekim 2026
- UCC section 2-309, Absence of specific time provisions; notice of termination (Cornell Legal Information Institute) · erişim: 22 Ekim 2026
- Law of Property Act 1925, section 196 (legislation.gov.uk) · erişim: 22 Ekim 2026
- BGB section 130, Wirksamwerden der Willenserklärung gegenüber Abwesenden (lexetius.com) · erişim: 22 Ekim 2026
- TÜRMOB e-kütüphane, TTK madde 18/3'ü aktaran açıklama · erişim: 22 Ekim 2026